Vì sao phải kiểm toán năng lượng

Năng lượng: nguồn lực thiết yếu của đời sống và sản xuất

Năng lượng cung cấp động lực cho sản xuất và đời sống. Quy mô sản xuất phát triển có thể làm tăng nhu cầu năng lượng. Năng lượng sử dụng trong các hoạt động này thường được xem xét theo hai dạng chính:

• Nhiệt năng dùng cho quá trình sản xuất, chế biến sản phẩm, sấy, sưởi, điều hòa không khí… và được đánh giá bằng chỉ tiêu kJ/đơn vị sản phẩm. Để tạo nên lượng nhiệt năng này cần sử dụng các loại nhiên liệu như than, dầu, khí…
• Điện năng dùng cho động cơ, thiết bị gia công và chiếu sáng, có thể đánh giá bằng kWh trên một đơn vị sản phẩm. Điện có thể được sản xuất từ các nguồn năng lượng sơ cấp như than, dầu, khí và thủy năng.

Số liệu lịch sử và bối cảnh khí hậu

Chuỗi khai thác và sử dụng năng lượng hóa thạch phát sinh khí nhà kính, đặc biệt là CO₂, và có thể phát thải methane. Các số liệu lịch sử gồm 1,83 kg CO₂/kg than, 2,22 kg CO₂/lít xăng; 3,7 tỷ tấn CO₂, 10.000 tấn SO₂ và 10.200 tấn NOₓ mỗi năm từ nhiệt điện than; cùng tỷ lệ 80%/20% giữa phát thải liên quan đến năng lượng và các nguồn khác. Nguồn và năm tham chiếu của các số liệu này chưa được xác định. Các số liệu này thuộc bối cảnh lịch sử, không dùng làm thống kê hiện hành hoặc hệ số phát thải. 

Số liệu lịch sử về mức tăng nhiệt độ bề mặt toàn cầu 0,5–1°C từ thế kỷ XIX và mức tăng mực nước biển 101–253 mm; đây là số liệu lịch sử, không phải đánh giá khí hậu hiện tại. Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu được thông qua ngày 09/5/1992, với mục tiêu ổn định nồng độ khí nhà kính để ngăn ngừa can thiệp nguy hiểm của con người đối với hệ thống khí hậu.

Đối với Việt Nam, số liệu lịch sử của cơ quan khí tượng thủy văn về mức tăng nhiệt độ 0,7°C và mực nước biển 20 cm trong một giai đoạn 50 năm, đồng thời xếp Việt Nam vào nhóm năm quốc gia chịu rủi ro lớn từ nước biển dâng. Giai đoạn tham chiếu và nghiên cứu nền không được xác định. Ý nghĩa thực tiễn của nội dung này là hạn hán, lũ lụt và áp lực môi trường cho thấy nhu cầu sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả.

Ước tính lịch sử: trữ lượng dầu khí đủ khoảng 60 năm và than khoảng một thế kỷ. Những ước tính này phụ thuộc năm tham chiếu, mức tiêu thụ và giả định về tài nguyên, không nên dùng như dự báo cạn kiệt hiện hành. Phát triển bền vững đòi hỏi sử dụng năng lượng hiệu quả, đồng thời phát triển các nguồn tái tạo phù hợp với môi trường.

KIỂM TOÁN NĂNG LƯỢNG: CÔNG CỤ TRỢ GIÚP SỬ DỤNG NĂNG LƯỢNG TIẾT KIỆM VÀ HIỆU QUẢ

Để sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trước tiên cần đánh giá đúng hiện trạng sử dụng năng lượng. Mục tiêu của kiểm toán năng lượng là đánh giá thực trạng sử dụng năng lượng, sau đó xác định các giải pháp giảm suất tiêu thụ năng lượng, giảm các chi phí vận hành. Kiểm toán năng lượng giúp giảm tiêu thụ năng lượng tại các hệ thống sản xuất và sinh hoạt trong khi vẫn duy trì hoặc cải thiện công suất dây chuyền, năng suất lao động, sức khỏe con người, sự thoải mái và an toàn cho môi trường sống, môi trường làm việc. Kiểm toán năng lượng tập trung xác định các cơ hội tiết kiệm năng lượng và tiềm năng cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng. Kiểm toán năng lượng là công cụ trợ giúp quản lý và được phân thành kiểm toán năng lượng sơ bộ và kiểm toán chi tiết.

Đo lường phục vụ kiểm toán năng lượng

Khâu đầu tiên trong quá trình kiểm toán năng lượng là việc đo đạc, kiểm tra, quan trắc các dữ liệu về tiêu thụ năng lượng. Hệ thống đo kiểm nhằm cung cấp thông tin, theo dõi diễn biến của quá trình thực hiện các giải pháp tiết kiệm năng lượng.

Phụ thuộc vào quá trình sản xuất cụ thể cần xác lập các vị trí và thông số đo lường bao gồm:

• Lượng điện năng tiêu thụ (kWh);
• Hệ số công suất cos φ;
• Lượng nhiên liệu tiêu thụ (MJ);
• Số lượng sản phẩm;
• Suất tiêu hao điện (kWh/ sản phẩm);
• Suất tiêu hao nhiệt (MJ/sản phẩm).

Cần chuẩn bị các chỉ số cần theo dõi, lắp đặt các đồng hồ cần thiết, thiết lập các biểu mẫu ghi chép số liệu. Thu thập các số liệu và phân tích số liệu, xác định trọng tâm của việc kiểm toán năng lượng.

Kiểm toán năng lượng sơ bộ

Ví dụ phương án kiểm toán sơ bộ: thực hiện hằng năm và xem xét khoảng 85% nhu cầu năng lượng của đơn vị. Đây là ví dụ lập kế hoạch, không phải yêu cầu chung cho mọi cơ sở. Trình tự thường gồm:

• Chuẩn bị: tìm hiểu nhà máy, quá trình sản xuất và thiết bị; lập bảng câu hỏi; chuẩn bị dụng cụ đo và nhóm nhân sự có năng lực. Ví dụ dự kiến khoảng bốn kiểm toán viên có chuyên môn nhiệt và điện.
• Khảo sát: phân phối bảng câu hỏi, phỏng vấn cán bộ và người vận hành, phân tích hoạt động và đo kiểm thiết bị. Ví dụ dự kiến ba đến năm ngày.
• Phân tích và báo cáo: tổng hợp dữ liệu, lập biểu đồ tiêu thụ, chỉ số hiệu suất và đề xuất sơ bộ cơ hội tiết kiệm. Ví dụ dự kiến báo cáo trong một tháng sau khảo sát.

Kiểm toán năng lượng chi tiết

Ví dụ phương án kiểm toán chi tiết: xem xét khoảng 95% nhu cầu, lặp lại ba năm một lần, triển khai trong 4–16 tuần với ít nhất năm kiểm toán viên và báo cáo trong ba tháng. Đây là ví dụ phương án tổ chức; phạm vi, tần suất, nhân sự và thời gian thực tế phụ thuộc cơ sở, công việc đã thống nhất và yêu cầu áp dụng. Nguyên tắc chuẩn bị tương tự kiểm toán sơ bộ.

Trong kiểm toán chi tiết cần nhận dạng các cơ hội tiết kiệm năng lượng không cần chi phí, có chi phí thấp hoặc đòi hỏi đầu tư lớn.

• Giải pháp không cần chi phí gồm cải tiến quản lý, vận hành và bảo dưỡng. Mức tiềm năng khoảng 10% nêu là minh họa, không phải kết quả được bảo đảm.
• Đối với giải pháp chi phí thấp, mức khoảng 20% nêu là minh họa và cần được đánh giá theo từng cơ sở.
• Các giải pháp có vốn đầu tư lớn cần lập báo cáo tiền khả thi, phân tích chi tiết chi phí và lợi ích kinh tế, tỷ lệ hoàn vốn, cân nhắc các yếu tố về môi trường và sức khỏe nghề nghiệp và lập thứ tự ưu tiên cho việc triển khai các giải pháp. Tiến hành phân tích so sánh về chi phí và lợi nhuận cho các dự án tiết kiệm năng lượng. Tìm nguồn tài chính cho dự án bằng nguồn vốn sẵn có của đơn vị, vốn vay ngân hàng, hỗ trợ tài chính của các dự án hoặc mua trả góp.

Giá trị thực tiễn

 Kiểm toán năng lượng là công cụ quản lý rất quan trọng mà mọi cơ sở sản xuất và dịch vụ cần quan tâm để góp phần sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả và đảm bảo sản xuất có năng suất cao, bền vững.

Tham khảo: UNFCCC — Convention adopted on 9 May 1992