4 bước xác định và đánh giá khía cạnh môi trường theo ISO 14001

Khía cạnh môi trường là gì?

Khía cạnh môi trường là yếu tố của hoạt động, sản phẩm hoặc dịch vụ có hoặc có thể tương tác với môi trường. Ví dụ, chất tẩy rửa trong nước thải rửa xe là khía cạnh; nguy cơ ô nhiễm nước là tác động liên quan.

Dưới đây là ví dụ về mối liên hệ giữa các hoạt động, dịch vụ, các khía cạnh và tác động.

Tác động môi trường là một thay đổi đối với môi trường. Tác động môi trường là do các khía cạnh môi trường gây ra.

Trong các bước sau, bạn sẽ tìm thấy một cách tiếp cận cơ bản, có hệ thống để xác định, đánh giá và quản lý các khía cạnh môi trường.

1. Định nghĩa phạm vi EMS

Trước khi đánh giá khía cạnh và tác động, cần xác định ranh giới và khả năng áp dụng của hệ thống quản lý môi trường. Phạm vi có thể bao phủ toàn bộ tổ chức hoặc một phần được xác định rõ, có xét hoạt động, sản phẩm, dịch vụ, thẩm quyền và khả năng kiểm soát hoặc ảnh hưởng. Không được dùng phạm vi để loại trừ khía cạnh có ý nghĩa hoặc né tránh nghĩa vụ tuân thủ. Cần xem xét mọi hoạt động, sản phẩm và dịch vụ trong phạm vi đã xác định.

2. Xác định các khía cạnh môi trường

Hoạt động bao gồm các quá trình kinh doanh cốt lõi và công đoạn sản xuất. Dịch vụ hỗ trợ có thể gồm nồi hơi, gia nhiệt, làm mát và bảo trì; dịch vụ cũng có thể là hoạt động kinh doanh chính. Sản phẩm là hàng hóa cung cấp cho thị trường. Khía cạnh liên quan đến sản phẩm có thể là bao bì quá mức hoặc khả năng tái chế khi hết vòng đời sử dụng.

Thiết lập quá trình nhận diện khía cạnh môi trường và xác định khía cạnh có hoặc có thể có tác động đáng kể. Duy trì thông tin dạng văn bản, cập nhật khi có hoạt động, sản phẩm hoặc dịch vụ mới hoặc thay đổi; xem xét điều kiện bình thường, bất thường và tình huống khẩn cấp có thể dự đoán hợp lý.

Khía cạnh có thể trực tiếp, khi tổ chức có quyền kiểm soát, hoặc gián tiếp, khi tổ chức có khả năng ảnh hưởng. Ví dụ gồm quản lý chất thải tại cơ sở, hoạt động của nhà thầu và khía cạnh liên quan đến nhà cung cấp hoặc khách hàng. Cần xét khả năng kiểm soát và ảnh hưởng theo quan điểm vòng đời; điều này không tự động yêu cầu thực hiện đánh giá vòng đời chi tiết.

Để xác định các khía cạnh môi trường của bạn, bạn cần nghiên cứu cách hoạt động, sản phẩm và dịch vụ của tổ chức của bạn ảnh hưởng đến môi trường như thế nào. Việc xác định các khía cạnh môi trường thường xem xét, ví dụ, phát thải ra không khí, xả thải nước và đất, sử dụng nguyên liệu, chất thải và tài nguyên thiên nhiên, tác động đến đa dạng sinh học, v.v ...

Khi xác định các khía cạnh môi trường, tất cả các phần hoạt động của công ty trong phạm vi được xác định phải được xem xét, chứ không chỉ là các hoạt động sản xuất hoặc dịch vụ cốt lõi. Ví dụ, hầu hết các cơ sở đều có một bộ phận bảo trì, văn phòng, căng tin, hệ thống sưởi ấm và làm mát, bãi đậu xe, và các hoạt động của nhà thầu và nhà cung cấp - mỗi hoạt động có thể có tác động đến môi trường.

Có thể sử dụng các kỹ thuật khác nhau để lập danh sách toàn diện các khía cạnh và tác động môi trường tại cơ sở - ví dụ: Phương pháp chuỗi giá trị, Phương pháp dòng chảy quá trình, nhận biết / xác định vật liệu, phương pháp tuân thủ các yêu cầu pháp lý, v.v.

Thực hành tốt là liên quan đến một nhóm đa chức năng từ các lĩnh vực chính của hoạt động.

Đối với mỗi loại hoạt động, sản phẩm hoặc dịch vụ, bạn cần liệt kê khía cạnh môi trường chính yếu của mình - điều này sẽ giúp lập ra được danh sách tổng thể hoặc ma trận về các khía cạnh và tác động môi trường.

3. Đánh giá các khía cạnh môi trường có ý nghĩa

Đánh giá mức độ có ý nghĩa giúp ưu tiên các khía cạnh cần chú ý nhất, nhưng không cho phép bỏ qua nghĩa vụ hoặc biện pháp kiểm soát khác đang áp dụng. Cần xác định mức độ có ý nghĩa theo tiêu chí đã thiết lập và lưu căn cứ ra quyết định.

Các khía cạnh môi trường quan trọng là trọng tâm chính của hệ thống quản lý môi trường của tổ chức của bạn.

Tùy thuộc vào loại, tính chất và độ phức tạp của một tổ chức, có nhiều kỹ thuật sẵn có để tiến hành đánh giá nhằm xác định tầm quan trọng của các khía cạnh môi trường. Khi đánh giá để xác định khía cạnh môi trường có ý nghĩa, bạn nên cân nhắc:

• tiềm năng gây hại môi trường
• mức độ và tần suất của khía cạnh
• tầm quan trọng đối với các bên liên quan của tổ chức
• các yêu cầu của pháp luật về môi trường có liên quan

Mỗi tổ chức phải thiết lập các tiêu chí của riêng mình về ý nghĩa dựa trên việc xem xét có hệ thống các khía cạnh môi trường và các tác động thực tế và tiềm năng của chúng.

4. Quản lý các khía cạnh môi trường có ý nghĩa

Đối với mỗi khía cạnh có ý nghĩa, cần phân công trách nhiệm, bảo đảm năng lực và nhận thức, xây dựng quy trình vận hành, danh mục kiểm tra hoặc lịch bảo trì phù hợp. Bài gốc liên hệ các nội dung này với các điều khoản 5.3, 7.2, 7.3 và 8.1 của ISO 14001:2015. Kiểm soát phải tương xứng với bản chất và rủi ro của khía cạnh, đồng thời được tích hợp vào công việc thường ngày.

HTQLMT thường có thể phức tạp hơn cần thiết. Chìa khóa cho bất kỳ HTQLMT hiệu quả nào cũng nhận được các khía cạnh môi trường ngay từ đầu. Xác định các khía cạnh môi trường đúng cách sẽ không chỉ giúp bạn tiết kiệm thời gian, mà còn cho phép bạn đạt được những lợi ích to lớn với HTQLMT của bạn một khi nó được thực hiện.

Các bước trên giải thích cách tiếp cận trong bài gốc theo ISO 14001:2015. Khi triển khai hiện nay cần đối chiếu phiên bản áp dụng và kế hoạch chuyển đổi của tổ chức.

Nguồn tham khảo

ISO 14001:2026 — cập nhật của ISO